10 lettertypen getest: dekking, geen besparingsbeloften
Startoner · Digitaal onderzoek · 2 oktober 2026
Op 12 punten laat Liberation Serif in ons document 24,7% minder zwarte oppervlakte achter dan Liberation Sans. Bij gelijke hoogte van de kleine letters verandert de rangorde: het visuele formaat telt.
Originele conceptuele illustratie gemaakt met AI. Geeft niet de gemeten pagina's of een fysieke afdruktest weer.
Een lettertype kiezen om inkt te besparen lijkt eenvoudig: kies het type dat het minste oppervlak vult. Het probleem ontstaat wanneer letters van het ene font kleiner ogen dan die van een ander, ondanks een gelijke korpsgrootte. Daarom hebben we tien lettertypefamilies vergeleken met dezelfde Spaanse testtekst en de berekening herhaald na het gelijktrekken van de x-hoogte van de onderkastletters. Het resultaat is een reproduceerbare tabel, inclusief bronbestanden en expliciete randvoorwaarden.
Gratis download
Wat het betekent als een lettertype minder papier bedekt
Digitale dekking beschrijft het patroon dat het bestand bij rastering produceert. We tellen hier de zwartwaarde van alle pixels op alle pagina's bij elkaar op. Een witte pixel telt als nul, een zwarte als één en grijswaarden bij vloeiende randen tellen als een fractie. Zo voorkomen we dat geantialiasede randen als massief zwart worden gerekend. De som wordt uitgedrukt als equivalente oppervlakte in vierkante millimeters.
Deze berekening hangt af van de gekozen rasterengine. Het toont geen optische dichtheid, inktvolume of tonermassa. Het is een meting van digitale grijswaarden zonder fysische reflectiecorrectie. Om van deze getallen naar het printerverbruik te gaan, is een fysiek praktijkexperiment nodig. Als concreet voorbeeld van verbruik buiten de gedrukte tekens om, documenteert HP een onderhoudscartridge die overtollige inkt opvangt [1]. Dat apparaat is niet onze testprinter: in dit onderzoek is geen fysieke printer ingezet.
Tien lettertypen, één tekst en identieke omstandigheden
We selecteerden tien lettertypefamilies die lokaal beschikbaar waren in LibreOffice op het testsysteem: Liberation Serif, Liberation Sans, Liberation Mono, Noto Sans, Noto Serif, Carlito, Caladea, DejaVu Sans, DejaVu Serif en Rubik. We gebruikten steeds de Regular-variant (of Book bij DejaVu), zonder kunstmatig vet afdrukken. Het betreft tien verschillende families, niet tien gewichten van één ontwerp. De keuze weerspiegelt lokale beschikbaarheid en omvat niet alle bestaande typografie.
De bestanden, versies, hashes en oorspronkelijke paden zijn vastgelegd. Ook de licenties zijn niet als vanzelfsprekend aangenomen: Liberation, Noto, Carlito en Rubik vallen onder de SIL OFL; DejaVu behoudt de van Bitstream Vera afgeleide licentie; Caladea 1.002 valt onder Apache 2.0. Copyrightmeldingen en licentieteksten zijn bijgevoegd. We kennen niet met terugwerkende kracht huidige licenties toe aan oudere softwareversies.
Het document telt 695 woorden, geteld op basis van spaties, verdeeld over acht alinea's. Het betreft Spaanse proza met accenten, tildes, Spaanse leestekens en fictieve getallen. De inhoud is in elke PDF identiek. De lay-out gebruikt A4 staand met 20 mm marges, een horizontale marge van 2 punten extra per zijde, een vaste regelafstand van 16 punten en 8 punten tussen alinea's. De eerste vergelijking gebruikt korpsgrootte 12, links uitgelijnd, in zuiver zwart.
Elk lettertype mocht woorden afbreken volgens de eigen tekenbreedtes. We hebben geen regelafbrekingen geforceerd of teksten ingekort. De renderer gebruikt geen kerning of ligatures, wat een bewuste beperking vormt ten opzichte van professionele opmaaksoftware. Ook zijn er geen kopteksten of paginanummers toegevoegd aan de gemeten PDF's om de pixelmeting zuiver te houden.
Resultaten op 12 punten: rangschikking naar totale oppervlakte
| Plaats | Lettertype | Totale zwarte oppervlakte, mm² | Gemiddelde dekking | Pagina's | x-hoogte, pt |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Liberation Serif | 5.344,41 | 4,28 % | 2 | 5,508 |
| 2 | Carlito | 5.889,17 | 4,72 % | 2 | 5,730 |
| 3 | Caladea | 5.900,25 | 4,73 % | 2 | 5,604 |
| 4 | Liberation Sans | 7.097,04 | 5,69 % | 2 | 6,340 |
| 5 | Noto Sans | 7.201,11 | 5,77 % | 2 | 6,432 |
| 6 | Liberation Mono | 7.449,86 | 5,97 % | 2 | 6,340 |
| 7 | Noto Serif | 7.522,47 | 6,03 % | 2 | 6,432 |
| 8 | DejaVu Serif | 7.562,36 | 6,06 % | 2 | 6,229 |
| 9 | Rubik | 7.705,21 | 6,18 % | 2 | 6,240 |
| 10 | DejaVu Sans | 7.824,56 | 6,27 % | 2 | 6,562 |
Bron: eigen metingen, rijen 12pt en 300 dpi. Het percentage deelt het zwarte equivalent door alle pixels van alle pagina's. De rangschikking gebruikt de totale oppervlakte van het document, niet de gemiddelde dekking. Elke naam linkt naar de bijbehorende PDF.
Liberation Serif noteert 5.344,41 mm² equivalente zwarte oppervlakte en DejaVu Sans 7.824,56 mm². Het relatieve verschil tussen beide bedraagt 31,7%. Dit wijst op minder digitaal oppervlak bij deze tekst en deze omzetting. Het betekent geenszins een korting van dit percentage op cartridges. Liberation Sans fungeert als expliciete vergelijkingsmaatstaf binnen de groep, zonder als universele norm te gelden.
Het is ook zinvol om naar het aantal pagina’s en de x-hoogte te kijken. Een laag percentage kan misleidend zijn als een document meer vellen gebruikt en veel witruimte laat. Om dit te voorkomen, rangschikken we op de absolute som van het zwart. In dit corpus beslaat elk van de twintig versies twee pagina’s, hoewel de regelafbrekingen en het gebruikte deel van de tweede pagina verschillen. Het pagina-voor-paginarapport maakt het mogelijk die som en de bijbehorende noemers te controleren. Een niet-proportioneel lettertype kan ook het aantal regels veranderen: de uitkomst maakt zo’n lettertype geen slechte keuze voor code of uitgelijnde tabellen.
Gelijke x-hoogte: de vergelijking verschuift
De korpsgrootte garandeert niet dat letters dezelfde zichtbare hoogte hebben. De x-hoogte beschrijft de optische maatstaf van de kleine letters, zoals uiteengezet in de OpenType-specificatie [2]. Thomas Phinney wees hier al op bij het analyseren van inktbesparingsclaims op basis van lettertypekeuze [3]. Uitsluitend afgaan op het getal in het lettertypemenu bevoordeelt automatisch fonts die kleiner getekend zijn.
In de tweede testronde hebben we de contourhoogte van de kleine letter 'x' van elk bestand vastgezet op 6 punten. We berekenden de benodigde korpsgrootte vanuit de interne vectoreenheden, zonder afronding vooraf. We kozen voor de gemeten contour in plaats van te vertrouwen op optionele velden in fontmetadata. Tekst, regelafstand en marges bleven gelijk. De resulterende korpsgroottes zijn afgerond weergegeven in de tabel; exacte waarden staan in de CSV.
| Plaats | Lettertype | Aangepaste korpsgrootte, pt | Zwarte oppervlakte, mm² | Pagina's |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Noto Sans | 11,194 | 6.261,37 | 2 |
| 2 | Liberation Serif | 13,072 | 6.341,98 | 2 |
| 3 | Liberation Sans | 11,357 | 6.353,94 | 2 |
| 4 | Carlito | 12,564 | 6.454,40 | 2 |
| 5 | Noto Serif | 11,194 | 6.548,92 | 2 |
| 6 | DejaVu Sans | 10,971 | 6.554,99 | 2 |
| 7 | Liberation Mono | 11,357 | 6.667,62 | 2 |
| 8 | Caladea | 12,848 | 6.766,01 | 2 |
| 9 | DejaVu Serif | 11,560 | 7.020,92 | 2 |
| 10 | Rubik | 11,538 | 7.132,68 | 2 |
Bron: eigen metingen, rijen xheight en 300 dpi. Gemeenschappelijke x-hoogte: 6 punten. Deze afstelling zorgt niet automatisch voor gelijke leesbaarheid.
Noto Sans voert nu de ranglijst aan. Liberation Serif verschuift van plaats 1 naar plaats 2. Deze verandering is de nuttige bevinding: een winnaar kiezen zonder te vermelden welke afmeting gelijk is gemaakt, kan een deel van de vergelijking verbergen. Een gelijke x-hoogte maakt ook breedtes, afstanden, contrast tussen lijnen, openingen of tekenvormen niet gelijk. We hebben leessnelheid, begrip en toegankelijkheid niet gemeten; geen van de tabellen toont daarom aan dat alle tien opties even comfortabel lezen.
Hoe we de cijfers berekenden en controleerden
We genereerden de PDF's met ReportLab en sloten de lettertypen in. We zetten ze met Poppler om in grijswaardenafbeeldingen op 300 punten per inch, met antialiasing ingeschakeld. We herhaalden de omzetting op 600 punten per inch om de gevoeligheid voor de resolutie te controleren. De maximale absolute variatie in oppervlakte tussen beide omzettingen bedroeg 0,31%; de rangordes waren niet in alle gevallen identiek, dus beide resoluties moeten worden geraadpleegd. Bij gelijke x-hoogte wisselen Noto Serif en DejaVu Sans van de vijfde en zesde plaats wanneer de resolutie verandert; zo'n klein verschil rechtvaardigt geen stellige voorkeur voor een van beide. Deze vergelijking is geen betrouwbaarheidsinterval en geen validatie van het fysieke verbruik.
Voor elk document controleerden we of de geëxtraheerde tekst na normalisatie van spaties overeenkwam met het origineel. We controleerden tevens of alle tekens aanwezig zijn, contouren binnen marges blijven en regels elkaar niet overlappen. Een controle op pixelbasis bevestigde dat er geen pixels buiten het kader vielen. Alle controles zijn gedocumenteerd in de methodologische bijlage · documentatie in het Spaans (ZIP).
De steekproef betreft één enkele tekst die speciaal voor deze test is opgesteld. Een andere taal, meer hoofdletters, tabellen of vetgedrukte passages beïnvloeden de resultaten. Een 'Regular'-stijl heeft niet per se dezelfde optische lijndikte bij elk merk. Ook hinting en rasterizers spelen mee. De cijfers worden met twee decimalen weergegeven voor transparantie, niet om een fysische precisie te suggereren die de methode niet bezit.
Hoe u de resultaten toepast in uw documenten
Begin met een representatief fragment van uw eigen document. Wijzig het lettertype met behoud van korpsgrootte en bekijk hoe de kleine letters ogen. Controleer paginaovergangen, accenten en cijfers. Als u de letter moet vergroten om comfortabel te lezen, neem die aanpassing dan mee voordat u vergelijkt. Een verkleining die de ogen vermoeit, levert de lezer geen praktisch voordeel op.
Gebruik de tabellen om kandidaten te selecteren, niet om besparingen te claimen. U kunt de PDF's downloaden en op ware grootte bekijken; onze echte weergave toont een voorbeeldpagina uit de studie. Om papier te besparen, bekijkt u dubbelzijdig afdrukken. Consumentenorganisatie OCU waarschuwde er al voor dat een besparingslettertype meer papier kan verbruiken [4], waardoor papier- en inktbeslissingen apart beoordeeld moeten worden.
En de werkelijke kosten per pagina?
Dit onderzoek rekent vierkante millimeters niet om naar euro's. Om kosten te ramen moet worden uitgegaan van verbruiksmaterialen en daadwerkelijk gebruik, zoals we toelichten in het ramen van afdrukkosten. Het is ook belangrijk te begrijpen wat de opgegeven paginacapaciteit van een cartridge inhoudt en deze te onderscheiden van de praktijk. Onze gids over kosten per afdruk op kantoor werkt die berekeningen uit.
Als u toe bent aan navullingen, kunt u kijken naar compatibele inktcartridges bij Startoner en het juiste onderdeelnummer controleren. We hebben geen winkelprijzen gebruikt om kunstmatige typografische besparingen te construeren. De waarde van deze test is openheid: een heldere set van pagina's, lettertypen en berekeningen.
Bronnen en referenties
Was dit artikel nuttig?
Stel ons een vraag over uw printer
Geef het model door en wij bevestigen de juiste cartridge. Antwoord binnen 24 uur.